16. Europa Universalis seriyası ilə ilk dəfə 2010. ildə tanış olmuşdum və vurulmuşdum. Avropa tarixi ilə bağlı bilmədiyim bir çox fakt və anlayışla tanış etmişdi məni. Tarixin ruhunu və işləmə mexanizmini anlamaq üçün mükəmməl oyundur. Məncə, bu oyun tarix fakültələrində tələbələrə necəsə tanıdılmalıdır. Oyunu hal-hazırda oynamağı dayandırsam da, yaradıcılarının hər ay paylaşdıqları qeydlərli oxuyuram. Adamların tarixə şəhvəhli bir sevgisi var. Detallar üzərində, oyunu daha da dərinləşdirmək yolunda durmadan çalışırlar. Təbii ki, bunun əlavə gəlir mənbəyi olmağı da ayrı bir motivasiya mənbəyidir onlar üçün.
EU IV çətin oyundur. Düşünmək, vəziyyəti doğru dəyərləndirmək tələb edir. Tələssən, ağzına sıçacaqlar, amma gecikmək də olmaz. Steam endirimləri zamanı cuşa gəlib bütün dlc'lərini aldım, düşünürdüm ki, uzun müddət dalacağım bir oyun olacaq, amma hayaller EU IV, hayatlar taktik-maktik yok bum-bum-bum. Osmanlı imperiyası ilə başladım. Planım o idi ki, bir az əlim öyrəşsin, Azərbaycanda da başlayaram, Səfəvilər dövlətini quraram, amma sən saydığını say. Nə isə, Osmanlı ilə 2-3 dəfə başlayıb oyunun mexanikalarını xatırladıqdan sonra, özümü toplayıb əsas seyvə başladım. 50 illik plan qurmuşdum: Bizansı tutmaq, Anadolunun fəthini başa çatdırmaq, Balkanlarda möhkəmlənmək - Bosniya, Serbiya, Albaniyanı, eləcə də Valaxiyanı tutmaq. Eyni zamanda qərbdə macarların və Litvanın böyüməsinə imkan verməmək, Venesiyanın Aralıq dənizində yayılmasının qarşısını almaq. Bunun üçün də Avropada özümə müttəfiq kimi Fransanı seçmişdim. Şərqdəki müttəfiqim isə Qara qoyunlu dövləti idi. Ərazilərində gözüm yox idi və Qafqazı tutub onlara vermək istəyirdim. Bizansı asanlıqla fəth etdim. Qara qoyunlunun yardımı ilə Anadolunu da yavaş-yavaş tuturdum. Eyni zamanda Balkanlar tərəfdə də işlərim yaxşı gedirdi. 1500. illərin əvvəllərində planımı həyata keçirmişdim. Növbəti 1 əsr üçün planım (1500-1600 illər) yenə oxşar idi. Fəthlər, qonşuluqda güclü dövlətlərin yaranmasına imkan verməmək və Hələb ilə isgəndəriyyəni ələ keçirib ticarətimi gücləndirmək. Bu zaman artıq səhvlərim də başlamışdı. Zəifləri bir-bir udurdum, amma Litva, Macarıstan kimi böyüklərlə üz-üzə gəlməmək üçün onlarla savaşmaqdan çəkinirdim. Üstəlik, Şərqdə də Məmlüklər getdikcə güclənirdi. Nə isə, ərazimin kifayət qədər böyümüşdü, Anadolunu, Balkanları, Valaxiyanı fəth edə bilmiş, hətta Macarıstan və Venesiyadan önəmli torpaqlar da almışdım, amma sərhədlərimdə Avstriya-Macarıstan, Reç Pospolita, Rusiya və Məmlüklər kimi böyük dövlətlər də peyda olmuşdu. Digər yandan isə ingiltərənin gəmiləri sahillərimdə tez-tez görünməyə başlamışdı. Osmanlı ordusu oyunun əvvəllərində nə qədər güclüdürsə, getdikcə böyük ordulardan geri qalmağa başlayır. Buna görə də zaman keçdikcə daha böyük ordu saxlamağa, kəmiyyət hesabına vəziyyəti idarə etməyə çalışırdım. Demək olar bütün pulum orduya gedirdi. Üstəlik, Məmlüklər Hələb və isgəndəriyyədəki, Avstriya, ingiltərə və Venesiya isə Qərbdəki ticarətimə mane olmağa başlamışdılar. işim müttəfiqliklər qurmaq və düşmənlərimlə aramı yaxşılaşdıraraq onların bizə hücum etmək istəklərini azaltmağa çalışmaq, onun-bunun arasını vurmaq, qonşu ölkələrdə separatçılığı dəstəkləmək idi. Büdcəmin qalan hissəsi də bu məsələlərə gedirdi. Bu cür qorxaq siyasət nəticəsində oyunun sonlarına qədər ərazimizi itirmədən, əksinə az da olsa, artıraraq ayaqda qala bildim.